Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 2 grudnia 2021
w Esensji w Esensjopedii

Jacek Dukaj
‹Czarne oceany›

EKSTRAKT:90%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułCzarne oceany
Data wydania2001
Autor
Wydawca superNOWA
ISBN83-7054-149-6
Format493s. 120×195mm
Cena33,—
Gatunekfantastyka
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

Wykład profesora Dukaja
[Jacek Dukaj „Czarne oceany” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
Dukaj stawia wiele hipotez i pokazuje miriady zjawisk, które zrodziła jego wyobraźnia, a rozum wsparł logicznym rusztowaniem. Aby w pełni objąć głębię i rozmach tej wizji, potrzeba wielu czytań uważnych i powolnych, wymagających koncentracji i wysiłku umysłowego. Bardziej jest to ciężka praca niż lektura. A mimo to (a może dzięki temu) jest to nadal książka bardzo dobra.

Eryk Remiezowicz

Wykład profesora Dukaja
[Jacek Dukaj „Czarne oceany” - recenzja]

Dukaj stawia wiele hipotez i pokazuje miriady zjawisk, które zrodziła jego wyobraźnia, a rozum wsparł logicznym rusztowaniem. Aby w pełni objąć głębię i rozmach tej wizji, potrzeba wielu czytań uważnych i powolnych, wymagających koncentracji i wysiłku umysłowego. Bardziej jest to ciężka praca niż lektura. A mimo to (a może dzięki temu) jest to nadal książka bardzo dobra.

Jacek Dukaj
‹Czarne oceany›

EKSTRAKT:90%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułCzarne oceany
Data wydania2001
Autor
Wydawca superNOWA
ISBN83-7054-149-6
Format493s. 120×195mm
Cena33,—
Gatunekfantastyka
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup
Prastara zasada chemiczna głosi, że każda substancja jest trująca, tylko niektóre w mniejszych stężeniach. W wersji literackiej można by ją przeformułować do postaci „każda zaleta powieści, dozowana zbyt często i gęsto. może stać się jej wadą”. A klasycznym przykładem, niestety, są „Czarne oceany”, które Jacek Dukaj zadusił swoimi fascynującymi przemyśleniami. Brzmi to bezsensownie, zwłaszcza w czasach, kiedy oryginalne idee w SF są rzadsze niż włos na żabie, ale niestety, czytelnik nie ma czasu na rozsmakowanie się w filozoficznych, kwantowych, biologicznych i Bóg-wie-jakich pomysłach autora, bo już na następnej stronie czeka kolejna gargantuiczna dawka danych do obróbki.
No to się zaczynamy gubić. W dodatku, cały ten bagaż najniezwyklejszych koncepcji często podawany jest w formie wybitnie niestrawnej – wykładu mianowicie. Krasnow wykłada o nienawiści, Kleist o Wojnach Ekonomicznych, a główny bohater, jako że sam nie ma tendencji profesorskich, ogląda sobie wykłady z konferencji. A przy tym można inaczej – i sam Dukaj to udowadnia, prezentując Kubusia Puchatka i jego heroiczne czyny. Tam wszystko, co interesujące, podane jest w tempie, ekonomię i informatykę przyszłości pokazuje się, a równolegle padają lub padać będą rynki i nadchodzi nowa, przewidziana wojna. Jest ciekawie i mądrze zarazem. Co więcej, autor nieraz dowodzi swojego pisarskiego talentu, tworząc w książce genialne dialogi, pełne fascynujących, zapadających głęboko w pamięć fraz. Niestety, za rzadko mamy do czynienia z pisarzem, a za często z filozofem.
Inną denerwującą manierą są skróty. Bardzo dużo skrótów. Całe strony upstrzone kilkuliterowymi (dominują magiczne trzyliterówki) neonami z wielkich liter, których znaczenia, już zapewne zgadliście, należy się samemu domyślić. Owszem są one wytłumaczone, niekiedy nawet więcej niż jeden raz, ale, jako że są to skróty anglojęzyczne, niełatwo natychmiast kojarzyć je z przedmiotem i otoczeniem. Słowniczek w ręku? Może. Ale czy tak powinno się czytać powieść?
Dodatkowym utrudnieniem są jeszcze zawirowania czasoprzestrzenne związane z telepatami, jasnowidzami i innym tałatajstwem. Fakt, składa się to w jak najbardziej sensowną całość, ale raczej nie za pierwszym czytaniem. Za drugim też nie. Niewątpliwie jest to dowód pisarskich umiejętności i głębi zamysłu, tylko że czytelnik dostał już w łeb UCAV-em, przetoczyły się po nim monady zwierzęce, a w ogóle to dowiedział się, że czeka nas metoksokracja. Wychwycenie wszelkich subtelnych momentów i wydarzeń, które, jak ten motyli podmuch tworzący burzę, spotęgują się, przyspieszą i nagle runą do akcji, jest bardzo trudne. A autor najwyraźniej lubuje się w teorii chaosu i nie splata jednolitego prostego łańcucha zdarzeń, a raczej pozwala w drugiej części powieści zlać się wielu fabularnym strumyczkom w jedną rwącą, nabrzmiałą tempem akcję.
Pomysły i wizje wylewają się z kartek tej książki jeden po drugim, wręcz marnotrawnie. Spróbuję tu ująć dwa obszary najgruntowniej przeorane przez Jacka Dukaja, choć będzie to rzecz skrótowa i niepełna. Po pierwsze – polityka i społeczeństwo. Wizja autora jest raczej czarnej barwy, bo nie przewiduje on żadnej zmiany jakościowej, raczej ekstrapoluje istniejące trendy. Zatem nadal mamy żyć w świecie dwóch zasadniczych biegunów – bogactwa i biedy. Demokracja staje się coraz bardziej fasadą, jako że masy sterowane są, bez swojej wiedzy, przez biegłych inżynierów dusz, specjalistów od memetyki – podniesionej w świecie „Czarnych oceanów” do rangi nauki stosowanej. Rządy ludu stały się zatem rządami oligarchii o ściśle określonej strukturze władzy, gdzie parametrem mierzącym pozycję człowieka staje się dostęp do informacji. Dukaj trzyma się swojego modelu bardzo ściśle i rozwija go zgodnie ze swoimi założeniami – dopisuje mu solidne i potwornie szczegółowo opisane podłoże ekonomiczne, zajmuje się różnymi właściwościami ludzkiego społeczeństwa, które pojawią się wskutek takiego wzorca rozwoju. Są tu poruszone aspekty biologiczne (Chaos Genowy), ale i zmiany w zachowaniu doczekają się niezłej analizy (NEti).
To, że memetyka, owa tajemnicza sztuka sterowania ludzkim zachowaniem, funkcjonuje, okazuje się być jedynie efektem dalece głębszych i bardziej podstawowych praw rządzących Wszechświatem. Autor swobodnie udaje się na tajemnicze pogranicza fizyki i metafizyki, sugerując istnienie myślni – tytułowego „czarnego oceanu” ludzkiej myśli, niezwykłej i tak naprawdę nieznanej struktury. Nie znamy rządzących nią zasad, możemy jedynie obserwować skutki jej działania. W oparciu o te właśnie obserwacje buduje autor mnogie teorie mające wyjaśnić właściwości i fizykę (metafizykę) owego nieznanego zbiornika ludzkich myśli, wspomnień i przekonań. Mam wrażenie, że dla powieści byłoby jednak lepiej, gdybyśmy dostali jeden zestaw dziesięciu przykazań myślni i kilka delikatnych sugestii, pozwalających nam snuć swoje własne rozważania. Jeżeli książka pisana jest dla czytelnika, który ma się wysilić i współgrać z autorem w ciężkiej pracy rozszyfrowywania tajemnic, to niechże ten czytelnik dostanie materiał mniej przez autora przetrawiony i sam męczy się i kombinuje, jakie też alternatywne wizje można stworzyć. Jednocześnie dzięki temu dostaniemy premię w postaci powieści nieco prostszej w odbiorze, a wcale nie głupszej ani beznadziejnie uproszczonej.
Dukaj stawia wiele hipotez i pokazuje miriady zjawisk, które zrodziła jego wyobraźnia, a rozum wsparł logicznym rusztowaniem. Aby w pełni objąć głębię i rozmach tej wizji, potrzeba wielu czytań uważnych i powolnych, wymagających koncentracji i wysiłku umysłowego. Bardziej jest to ciężka praca niż lektura. A mimo to (a może dzięki temu), jest to nadal książka bardzo dobra. Bardzo trudna i wymagająca, klasyfikująca się gdzieś na pograniczu beletrystyki i filozoficznego traktatu, ale nadal dobra. Rodzi się jednak pytanie – co musi mieć w sobie literatura? Czy wystarczy, że jest pomysłowa, świetnie skonstruowana, a bohaterowie są spójni i wyposażeni w niezłe charaktery? Czy też powinna być „czytelnik friendly” i, poza powyższymi zaletami, być łatwa i sympatyczna w odbiorze? „Czarne oceany” wymykają się wszelakiej ocenie, bo szczere i prawdziwe określenie jej jako powieści genialnej, czy też jedynie bardzo dobrej, wymaga odpowiedzi na prastare pytanie dręczące fantastykę, a szczególnie jej „twardsze” odmiany już od dawna. Co jest istotniejsze – treść czy forma? Trzeba czytelnika do lektury przyciągnąć ciężką pisarską pracą, bo inaczej nigdy nie zasmakuje on umieszczonej w powieści treści. Ale ma też prawo autor od czytającego wymagać, żeby wniósł on w książkę swój wysiłek i umysłową pracę i żeby chciał i potrafił odszukać w książce coś więcej aniżeli rozrywkę i ucieczkę od doczesności.
Gdzieś tam, hen na Parnasie, leżą te tomy, gdzie znaleziono złoty środek, ale niestety, pomimo wielu zalet nie możemy tam „Czarnych oceanów” wysłać, choć złakniona świeżych idei dusza fantasty skuczy
koniec
1 grudnia 2001

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Jesteśmy tylko nośnikami
Miłosz Cybowski

2 XII 2021

Zarówno pozbawiony emocji styl, jak i niektóre tezy stawiane przez Richarda Dawkinsa mogą budzić instynktowny sprzeciw. „Samolubny gen” nie na darmo uchodzi za książkę kontrowersyjną, choć może wraz z rozpowszechnieniem nauki o genetyce to wrażenie nieco przygasło.

więcej »

Mała Esensja: W oczekiwaniu na Boże Narodzenie
Joanna Kapica-Curzytek

1 XII 2021

Ponownie spotykamy się z sympatycznym myszkiem wykreowanym przez autora i ilustratora Alexa T. Smitha. „Winston wraca na święta” pozwoli młodszym (i starszym czytelnikom) odliczać dni do Gwiazdki!

więcej »

Spektaklu akt drugi
Beatrycze Nowicka

30 XI 2021

„Dziesięć Żelaznych Strzał” – kolejny tom cyklu Sama Sykesa o Sal Kakofonii – uważam za lepszy od pierwszego.

więcej »

Polecamy

Pogrzeb pośród mgławic

Stulecie Stanisława Lema:

Pogrzeb pośród mgławic
— Mieszko B. Wandowicz

O korzyściach z bycia ślimakiem (śluzem na marginesie „Głosu Pana”)
— Mieszko B. Wandowicz

List znad Oceanu
— Beatrycze Nowicka

Lem w komiksie
— Marcin Knyszyński

Przeciętniak w swym zawodzie
— Agnieszka Hałas, Adam Kordaś, Marcin Mroziuk, Beatrycze Nowicka, Marcin Osuch, Agnieszka ‘Achika’ Szady, Konrad Wągrowski

Jam jest robot hartowany, zdalnie prądem sterowany!
— Miłosz Cybowski, Adam Kordaś, Marcin Mroziuk, Marcin Osuch, Agnieszka ‘Achika’ Szady, Konrad Wągrowski

Zawsze szach, nigdy mat
— Marcin Knyszyński

Świadomość jako błąd
— Marcin Knyszyński

Człowiek jako bariera ostateczna
— Marcin Knyszyński

Nie wszystko i nie wszędzie jest dla nas
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Inne recenzje

Kronika zmiany
— Janusz A. Urbanowicz

3 grosze
— Wojciech Gołąbowski

Tegoż twórcy

O tym, czego nie boi się Dukaj
— Mieszko B. Wandowicz

Człowiek przeżywający
— Joanna Kapica-Curzytek

Przeczytaj to jeszcze raz: My nie marzniemy
— Anna Nieznaj

Przeczytaj to jeszcze raz: Dryf
— Beatrycze Nowicka

Nanomagia i chłopięce marzenia
— Beatrycze Nowicka

Wieczność porasta rdzą
— Justyna Lech

Scena za ciasna na Lód
— Karolina „Nem” Cisowska

Człowiek przekraczający
— Daniel Markiewicz

Esensja czyta: Luty-marzec 2010
— Jędrzej Burszta, Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Daniel Markiewicz, Marcin Mroziuk

Esensja czyta: Grudzień 2009
— Jędrzej Burszta, Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Marcin T.P. Łuczyński, Daniel Markiewicz, Beatrycze Nowicka, Monika Twardowska-Wągrowska, Mieszko B. Wandowicz, Konrad Wągrowski

Tegoż autora

Kronika śmierci niezauważonej
— Eryk Remiezowicz

Zamknąć Królikarnię!
— Eryk Remiezowicz

Książka, która nie dotarła do nieba
— Eryk Remiezowicz

Historia żywa
— Eryk Remiezowicz

Na siłę
— Eryk Remiezowicz

Wpadnij do wikingów
— Eryk Remiezowicz

Gdzie korekta to skarb
— Eryk Remiezowicz

Anielski kryminał
— Eryk Remiezowicz

I po co ten pośpiech?
— Eryk Remiezowicz

Nie zawsze szczęście
— Eryk Remiezowicz

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.