Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 18 maja 2022
w Esensji w Esensjopedii

Stanisław Lem
‹Opowieści o pilocie Pirxie›

WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułOpowieści o pilocie Pirxie
Data wydania19 lutego 2020
Autor
Wydawca Wydawnictwo Literackie
ISBN978-83-08-07054-3
Format516s. 125×195mm
Cena44,90
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

Stulecie Stanisława Lema: Przeciętniak w swym zawodzie

Esensja.pl
Esensja.pl
« 1 2 3 4 5 7 »
AH: I jeszcze ciekawostka, którą łatwo przeoczyć: kiedy w „Teście” Pirx porównuje się z kadetem Boerstem, pada informacja, że Boerst ma zamożnych rodziców i nigdy nie musi się martwić brakiem pieniędzy na takie drobne przyjemności jak kino. Czyli Pirx albo pochodzi z uboższej rodziny, albo wręcz jest sierotą.
BN: Tych momentów jednak dużo nie było. Przy okazji wniosek się nasuwa – pierwsze wrażenie jest najważniejsze nie tylko w życiu, ale i w literaturze, dlatego lepiej jest jakiś większy pakiet informacji o bohaterze dać na początku – taki, aby czytelnika zaintrygować i zachęcić do szukania kolejnych wzmianek, mogących portret postaci uzupełnić.
• • •
KW: „Opowieści o pilocie Pirxie” to takie SF najbardziej klasyczne z klasycznych. Pozbawione kwestii politycznych, nie poruszające kwestii społecznych, nawet niezbyt próbujące przewidywać jak świat może wyglądać w przyszłości (dostajemy przecież tylko jego wycinki). To SF całkowicie skoncentrowane na relacji człowiek versus technologia. I choć oczywiście każda z opowieści mówi o jakimś problemie, jakimś dylemacie, jakiejś niedoskonałości czy to ludzkiej, czy to technicznej, to jak na Lema są te opowieści chyba bardzo optymistyczne, ukazujące całkiem skuteczną ekspansję ludzkości poza nasz świat. Jak sądzicie?
MO: Tutaj mam poważne wątpliwości. W „Teście” Pirx walczy ze sobą, ze swoimi słabościami, relacji człowiek – technologia jest tyle, co kot napłakał. Podobnie w „Ananke”. Nie dość, że główny bohater rozczula się nad swoim wiekiem, zastanawia się jak odnaleźć się w „komisji do spraw katastrofy”, to jeszcze kombinuje jak tutaj przekonać głównego „winnego” aby się przyznał. Nie twierdzę, że nie ma wątków człowiek vs. technika, ale sprowadzanie całości tylko do tej tematyki to zbyt duże uproszczenie.
AK: Zaraz, zaraz… Niby otwarcie kwestii politycznych poruszanych nie ma, ale jednak w „Odruchu warunkowym” dziwnym trafem właśnie Rosjanie to same bycze chłopy, a już za fatalną lokalizację Mendelejewa i sfuszerowaną drogę do niego odpowiadają Brytyjczycy i Kanadyjczycy, nie słuchający uparcie dobrych rad mądrych Rosjan. W „Polowaniu” firma produkująca Setaury jest amerykańska. Zresztą o ile eksploracja kosmosu jest umiędzynarodowiona to kosmiczne firmy przewozowe są najwyraźniej wciąż narodowe i jakoś tak przeważnie zdają się kojarzyć z zachodnim bezlitosnym kapitalizmem. A wszystkie firmy dostarczające androidy w „Rozprawie” czy komputery i ich oprogramowanie w „Ananke” też są o ile pamiętam zachodnie. Przypadek? Nie sądzę.
ASz: Zapewne konieczny ukłon w stronę cenzury. Za to zauważcie, że nigdzie nie ma najmniejszej wzmianki, jakiego kraju obywatelem mógłby być Pirx. Po nazwisku sądząc, Belgiem.
AK: Kwestie społeczne też są poruszane – choćby kwestia wpływu wprowadzenia człekokształtnych robotów do masowej produkcji, co musiałoby zmienić warunki pracy nie tylko kosmicznych pilotów, ale i społeczeństwo ludzi na ziemi… Zwłaszcza, że co najmniej jeden z owych androidów miał w planie przejęcie władzy nad światem, z czego zwierzył się Pirxowi… Poza tym trudno nie zauważyć, że Pirx funkcjonuje raczej w kapitalistycznym świecie, w którym romantyzm kosmicznych podróży został zastąpiony na piedestale przez o wiele bardziej prozaiczny maksymalny zysk.
AH: W „Odruchu warunkowym” faktycznie pojawia się ten smaczek z lokalizacją Mendelejewa i drogi, gdzie Rosjanie są cacy, a Brytyjczycy i Kanadyjczycy be. Ale to jest taki drobiazg, że w sumie można się uśmiechnąć: drobne przypomnienie o czasach, w których powstawała książka. (BTW podobny akcencik pojawia się w książce dla młodzieży „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei” A. i C. Centkiewiczów: kiedy na Antarktydzie rozbija się samolot, na pomoc ruszają ekipy różnych narodowości, ale dopiero sowieckim pilotom udaje się dostarczyć rozbitkom zaopatrzenie, które ich ratuje od śmierci). Natomiast jeśli chodzi o kapitalizm majaczący w tle i komercyjny charakter kosmicznych podróży, to przecież tu nie ma żadnej zawoalowanej propagandy, tylko sama prawda, kapitalizm dąży przede wszystkim do maksymalizacji zysków…
AK: Powiedziałbym, że ten styk człowieka z technologią w „Opowieściach…” zawsze iskrzy. Człowiek z jednej strony ową technologię tworzy, rozwija i od niej w pustce kosmosu zależy, ale z drugiej zmaga się z jej niedoskonałością – nierzadko wywołaną zresztą ludzkimi błędami. I ja bym nie przesadzał z tą optymistyczną wizją ekspansji – ludzie co prawda jakimś cudem dają radę docierać nawet na podobne do Ziemi planety poza Układem Słonecznym, ale tak naprawdę wciąż zmagają się choćby z takim bardziej zakorzenionym przyczółkiem na Marsie. Widać rozwój ludzkości, ale to nie jest jednak np. Star Trek z mrowiem zamieszkałych planet (i mniej lub bardziej przyjaznych obcych cywilizacji), tylko mozolna orka na kosmicznym ugorze samotnej ludzkości.
BN: Ja ten kosmos Pirxa, a zwłaszcza loty zapamiętałam jako takie jakieś biedne, złomiasto-zardzewiałe. Może tak, jak Marcin wspomniał – że zanim przeczytałam Pirxa, zobaczyłam już „Gwiezdne Wojny” i zabrakło mi tego rozmachu. Tenże rozmach nie był aż tak duży w porównaniu z częściami kręconymi później, ale i tak w porównaniu z klaustrofobicznymi, skąpo opisanymi wnętrzami z lemowskich opowiadań robił ogromne wrażenie.
KW: A mnie ta wizja Pirxowego świata właśnie fascynuje. Nie świetlana przyszłość, nie bohaterowie podboju kosmosu, tylko niby opanowaliśmy już cały Układ Słoneczny, ale teraz zaczyna się szara rzeczywistość. Orka na ugorze. Wizja kosmosu, który spowszedniał. Ja chyba też oglądałem wcześniej „Gwiezdne wojny”, ale ani mi przez myśl nie przeszło, by porównywać ze sobą te dwa uniwersa. Zupełnie inna konwencja, zupełnie inny cel. Bliższy już byłby Pirxowi „Obcy”, gdzie astronauci rozmawiają o kwestiach wynagrodzenia, odkrywanie nowych światów postrzegając jako zbyteczną upierdliwość. I choć Pirx jest jednak nieco innym bohaterem (bardziej mi od amerykańskiego „blue collar workera” w „Obcym” pasuje na takiego PRL-owskiego inżyniera, który chce jakoś tam robić swoją przydzieloną robotę, nie szukając mocnych wrażeń), to jakoś ten zbiór łączy ta chęć trywializacji służby kosmicznej.
Z innej beczki – chętnie bym zobaczył grę wideo umieszczoną w takim uniwersum Pirxa.
AH: Tak, wizja kosmicznych podróży zdezelowanymi statkami, biurokracji, szwankujących robotów i przemęczonych załóg jawi się dość ponuro – dla mnie to trochę klimat laboratoriów uczelnianych w czasach PRL-u, a trochę żeglugi dalekomorskiej, gdzie jedne statki są nowoczesne, a inne to stare, zardzewiałe łajby, gdzie z silników kapie olej. Plus stosy atomowe i pomocniczy napęd borowodorowy. Rakietopunk!
MM: Po prawdzie jak się czyta niektóre fragmenty, to ma się wrażenie, jakbyśmy zamiast przenieść się w przyszłość, wylądowali w realiach bliższych tym sprzed kilkudziesięciu lat – od razu rzucają się w oczy ci wszędobylscy palacze, a Pirx golący się tępawą żyletką też nasuwa wątpliwości co do zaawansowania technologicznego ludzkiej cywilizacji.
KW: No tak, ale przecież tak wyglądało całe SF lat 60. To normalne, że ekstrapolowali na przyszłość ówczesne trendy i zwyczaje. Dziwię się, że się temu dziwicie. Dla mnie, przyznam, takie klimaty dodają czytanym dziś opowiadaniom uroku.
• • •
KW: Porozmawiajmy może o konkretnych tekstach, chyba zasługują każdy na osobne spojrzenie. No to może po kolei?
KW: „Test”. Świetny wstęp, trzymający w napięciu, ale zapamiętany głownie dzięki finałowemu twistowi i słynnemu ostatniemu zdaniu, które trzeba przypomnieć jeszcze raz. Boerst zderzył się z Księżycem.
AH: Kiedy czytałam te opowiadania po raz pierwszy, mając dwanaście lub trzynaście lat, nie byłam pewna, czy dobrze zrozumiałam zakończenie „Testu"! Miałam zbyt mgliste pojęcie o istnieniu takich rzeczy jak symulator lotu, żeby móc w jednej chwili zinterpretować, co naprawdę wydarzyło się na egzaminie. To zresztą pokazuje, jaką pomyłką było umieszczenie niegdyś tych opowiadań na liście lektur uzupełniających w szóstej klasie szkoły podstawowej.
MM: Nie da się ukryć, że siła tego tekstu tkwi w zakończeniu, ale gdy czytałem „Test” po raz pierwszy, to jednak z całych sił trzymałem kciuki za ocalenie Pirxa już od pojawienia się początkowych, jeszcze nie tak groźnych komplikacji. Uważam więc, że konstrukcja tego opowiadania jest naprawdę doskonała, nawet jeśli przy powtórnej lekturze nie wywiera tak dużego wrażenia jak inne opowieści.
« 1 2 3 4 5 7 »

Komentarze

27 X 2021   23:34:40

Dobry wieczór, pozwolę sobie skopiować własny komentarz z FB, spod wpisu AH reklamującego tę dyskusję:

"Dyskutanci kontrastują świat z opowiadań o Pirksie z "Gwiezdnymi wojnami", jako ten pordzewiały, pełen wraków i szarej rzeczywistości - a przecież jednym z plusów SW było pokazanie całej techniki kosmicznej i statków międzygwiezdnych NIE jako wymuskanych i gładkich (jak np. z "Flasha Gordona", nakręconego w tym samym czasie, 1980 przecież), tylko zużytych i szwankujących, o, tutaj astrodroidowi pieprznął motywator, a tam Sokół Millenium ma problemy z hipernapędem, więc nie tak znowu daleko od Lema do Lucasa :)"

28 X 2021   11:40:30

No ja ostatnio sobie powtórzyłam te opowiadania (ja z tych od AH, czyli wielbicieli). I muszę powiedzieć, że oprócz tego o czym powiedzieliście uderzyły mnie dwie rzeczy:
- świetne plastyczne opisy (krajobrazy Księżyca, zwłaszcza)
- kiedy doszłam do Ananke i rozważań na temat wieku dotarło do mnie, jak to się przesunęło - Lem smugę cienia lokuje jeszcze przed czterdziestką, a np. Neil Armstrong stanął na Księżycu mając 39 lat...

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Kroniki księżycowe: Zanik ducha albo „jak od pospolitości zbawić świat”
Marcin Knyszyński

15 V 2022

W drugiej części Trylogii Księżycowej Jerzego Żuławskiego dwóch członków Bractwa Prawdy nieopatrznie uruchomiło statek kosmiczny Marka Zwycięzcy i ku własnemu przerażeniu wystartowało na Ziemię. Co zastaną, gdy już dolecą?

więcej »

Do księgarni marsz: Maj 2022
Miłosz Cybowski, Joanna Kapica-Curzytek, Marcin Mroziuk, Joanna Słupek, Konrad Wągrowski

10 V 2022

W związku z majowymi Targami Książki w Warszawie wydawcy przygotowali wiele interesujących tytułów, jednak z punktu widzenia Esensji jeden jest naprawdę wyjątkowy.

więcej »

Nie przegap: Kwiecień 2022
Esensja

30 IV 2022

Dla tych, którzy nie wybrali się na majówkę mamy przegląd naszych kwietniowych recenzji.

więcej »

Polecamy

Rzeczy, które robisz w piekle, będąc martwym

W podziemnym kręgu:

Rzeczy, które robisz w piekle, będąc martwym
— Marcin Knyszyński

Bulwar Zachodzącego Słońca 2
— Marcin Knyszyński

Borat Dzong-Un z pasem szahida
— Marcin Knyszyński

Rozkład i rozkładówka
— Marcin Knyszyński

Nowoczesny mit
— Marcin Knyszyński

Horror rzeczywistości
— Marcin Knyszyński

Osaczona
— Marcin Knyszyński

Pan życia i śmierci
— Marcin Knyszyński

Jezus na miarę naszych czasów
— Marcin Knyszyński

Imitacje
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Z tego cyklu

Pijane ślimaki prowadzą śledztwo
— Mieszko B. Wandowicz

Pogrzeb pośród mgławic
— Mieszko B. Wandowicz

O korzyściach z bycia ślimakiem (śluzem na marginesie „Głosu Pana”)
— Mieszko B. Wandowicz

List znad Oceanu
— Beatrycze Nowicka

Lem w komiksie
— Marcin Knyszyński

Jam jest robot hartowany, zdalnie prądem sterowany!
— Miłosz Cybowski, Adam Kordaś, Marcin Mroziuk, Marcin Osuch, Agnieszka ‘Achika’ Szady, Konrad Wągrowski

Zawsze szach, nigdy mat
— Marcin Knyszyński

Świadomość jako błąd
— Marcin Knyszyński

Człowiek jako bariera ostateczna
— Marcin Knyszyński

Nie wszystko i nie wszędzie jest dla nas
— Marcin Knyszyński

Tegoż twórcy

„W zeszłym roku nie miałem wakacji”
— Joanna Kapica-Curzytek

Esensja czyta: Wrzesień 2013
— Miłosz Cybowski, Jacek Jaciubek, Alicja Kuciel, Paweł Micnas, Beatrycze Nowicka

Panie Stanisławie, Mrogi Drożku!
— Marcin T.P. Łuczyński

Esensja czyta: Kwiecień-czerwiec 2010
— Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Joanna Słupek, Konrad Wągrowski

Przeczytaj to jeszcze raz: Social-fiction
— Daniel Markiewicz

Dialogi
— Janusz A. Urbanowicz

Tegoż autora

Mała Esensja: Wszystkie końce świata
— Marcin Mroziuk

Upload: Sez. 2. odc. 6. Zamach na demokrację
— Marcin Mroziuk

Czas pokuty i miłowania
— Marcin Mroziuk

Upload: Sez. 2. odc. 5. Senne fantazje i koszmary na jawie
— Marcin Mroziuk

Do księgarni marsz: Maj 2022
— Miłosz Cybowski, Joanna Kapica-Curzytek, Marcin Mroziuk, Joanna Słupek, Konrad Wągrowski

Po komiks marsz: Maj 2022
— Paweł Ciołkiewicz, Piotr ‘Pi’ Gołębiewski, Marcin Knyszyński, Marcin Osuch

Upload: Sez. 2. odc. 4. Rewolucja wymaga ofiar
— Marcin Mroziuk

Pan Samochodzik po latach: Pośród szaleńców i gangsterów
— Marcin Mroziuk

Upload: Sez. 2. odc. 3. Sukcesy większe od zamierzonych
— Marcin Mroziuk

Więźniowie terraformacji
— Marcin Osuch

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.